lektury online

Satyry

powrót »

W tych utworach autor nawiązywał do wzorców antycznych (Horacy) oraz klasycystycznej literatury francuskiej.
Pierwszym utworem ze zbioru jest utwór
"Do króla", którego adresatem jest Stanisław August Poniatowski. Narrator przedstawia królowi pięć zarzutów, które jak się okazuje są zaletami króla:
1. Nie pochodzi z królewskiego rodu,
2. Jest Polakiem,
3. Jest młody,
4. Jest zbyt łagodny,
5. Jest zbyt mądry. W uzasadnieniu każdego z zarzutów widoczna jest zjadliwa ironia, powodująca, że to nie król, ale oskarżyciel zostaje ośmieszony. Inne satyry:
"Żona modna" - dialog dwóch szlachciców; główny bohater, pan Piotr, opowiada przypadkowo spotkanemu znajomemu o swoim małżeństwie. Sprowadziło ono na niego same kłopoty, głównie dlatego, że żona wprowadziła do jego domu nowe porządki, będące naśladownictwem francuskich wzorów.
Satyra ośmiesza zachowania modnych pań i panów, dla których celem jest prowadzenie światowego życia, nie pasującego do polskiej rzeczywistości i sprzecznego z naszą tradycją. W osobie niefortunnego męża autor kpi z chciwości szlacheckiej, ponieważ pan Piotr ożenił się ze względu na posag narzeczonej, której dziedziczne wioski sąsiadowały z jego posiadłością.
"Świat zepsuty" - satyra ukazuje świat jako pełen złych obyczajów. Zanikają w nim bowiem takie wartości jak wierność małżeńska, prawdomówność, bezinteresowność, prostota, religijność. Panoszy się zaś niewierność, kłamstwo, chytrość, podstęp, rozpusta i grzech.
Utwór mówi też o nieposzanowaniu tradycji i zjawiskach prowadzących do upadku państwa. Katalog zbrodni kończy się obrazem znanym już z "Kazań" Piotra Skargi - alegorią ojczyzny jako okrętu, który w obliczu zagrożenia należy wspólnymi siłami ratować.
"Monachomachia" - poemat heroikomiczny , wzorowany na autorach antycznych. Cechą gatunkową poematu heroikomicznego jest posługiwanie się wysokim stylem eposu rycerskiego w celu omawiania błahych wydarzeń. Zderzenie stylistycznej wzniosłości i patosu z banalnym tematem rodzi komizm, w "Monachomachii" mający charakter satyryczny.
Tematem utworu jest spór między dwoma zakonami (karmelitów i dominikanów) spowodowany przez Jędzę Niezgody (Odpowiednik greckiej bogini Eris). Rozwiązać konflikt ma teologiczna dysputa, jednak przeradza się ona w bójkę zakonników, zakończoną dopiero wniesieniem "przesławnego puchara" wypełnionego winem.
Krasicki ośmieszył w utworze tym głupotę, lenistwo i pijaństwo zakonników, ukazał ich życie jako nie mające nic wspólnego z ideałami ubóstwa, pokory i ascezy.
Utwór spowodował, że na jego autora posypały się z kół zakonnych i świeckich głosy krytyki, z których najostrzejsze groziły mu zemstą i żądały odwołania oskarżeń.
Krasicki odpowiedział "Antymonachomachią", pozornie odwołując stawiane zarzuty, w rzeczywistości jednak zaostrzającą akcenty krytyczne.
"Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" - pierwsza polska powieść nowożytna, w której autor wykorzystał elementy powieści satyryczno - obyczajowej, przygodowej i robinsonady (jej wzorem są "Przygody Robinsona Cruzoe") całości nadając formę pamiętnika. Dzieje dzieciństwa i wczesnej młodości Mikołaja Doświadczyńskiego, pochodzącego z typowej, kultywującej negatywny wzór sarmatyzmu rodziny szlacheckiej, służą przeprowadzeniu krytyki edukacji szlacheckiej i systemu społecznego Rzeczypospolitej.
Uciekając z Paryża przed wierzycielami, Mikołaj trafia na wyspę Nipu, której społeczność zorganizowana jest wedle typowych dla utopii wzorów. Przebywanie wśród Nipuanów, a szczególnie nauki mędrca Xaoo zmieniają bohatera, który po powrocie do Polski próbuje wziąć udział w "naprawie Rzeczypospolitej". Niestety, społeczeństwo szlacheckie nie akceptuje jego propozycji, więc Doświadczyński wraca na wieś i tam, wśród rodziny i chłopów, realizuje program nipuańskiej edukacji.
powrót »


Zobacz też: