lektury online

Motyw ojca

powrót »

Klasyczna literatura przekazała przede wszystkim wizerunki ojców nieszczęśliwych, wręcz tragicznych, którym przyszło doświadczyć śmierci dzieci, bezsilnie poddawać się wyrokom losu. Następnie nadeszła kolej prezentacji patriarchalnych rodzin, szlacheckich oraz mieszczańskich, z bardzo silną pozycją ojca, często tyrana, któremu bezwzględnie musieli podporządkować się wszyscy domownicy Wraz z rozwojem psychologii, szczególnie psychoanalizy, komplikowały się literackie portrety ojców, rozważano wpływ, jaki wywarli na wychowanie, kształtowanie się osobowości dzieci, w konfliktach pomiędzy synami i ich ojcami szukano wytłumaczenia takich, a nie innych postaw ludzi dorosłych, ich kompleksów, zahamowań. W niektórych nurtach literatury ojciec zachował tradycyjną funkcję tego, który jest strażnikiem przekazywanych z pokolenia na pokolenie wartości, pierwszym autorytetem, człowiekiem wprowadzającym w dorosłość
Mitologia.
Mitologia przedstawia przede wszystkim wizerunki złych lub tragicznych ojców, znacznie rzadziej pokazuje przykłady szczęśliwego ojcostwa. Już w początkach istnienia świata Uranos, obawiając się synów, kazał ich strącić do czeluści. Oparł mu się Kronos, najmłodszy tytan. Okaleczył ojca i zapanował nad światem. Zgodnie z klątwą ojca i jemu syn miał odebrać władzę. By temu zapobiec, Kronos potykał swe kolejne dzieci. Dopiero szóste dziecko ukryta Rea, żona tytana. Byt nim Zeus, którym na Krecie zaopiekowały się nimfy. Gdy dorósł, namówił matkę, by data Kronosowi środek wymiotny. Na skutek jego działania Kronos wypluł połknięte dzieci: Herę, Hadesa, Posejdona, Hestię i Demeter. Sam Zeus nie byt dobrym ojcem, miał liczne dzieci z kobietami śmiertelnymi, ale zupełnie nie interesował się ich losem. W ojcowskim okrucieństwie wobec dzieci wszystkich przewyższył Tantal (ojciec Niobe i Peleposa): chcąc sprawdzić umiejętności prorocze bogów, podał im w czasie uczty danie przygotowane z własnego syna. Zeus zorientował się w podstępie, a Hermes przywrócił syna Tantala do życia. Herakles wprawdziezabił swe dzieci, ale zbrodni winna była Hera, która zesłała na niego szaleństwo.
Biblia.
Bóg to ojciec wszystkich ludzi. Adam byt ojcem Kaina, Abla i Seta, a dzieci Noego pozwoliły odrodzić się ludzkości po potopie. Józef oczywiście nie był biologicznym ojcem Chrystusa, jedynie jego opiekunem. W Starym Testamencie Bóg poddał Abrahama straszliwej próbie: miał on na górze Moria złożyć w ofierze swego syna Izaaka, wybrać między ojcowską miłością i posłuszeństwem Stwórcy. Bóg w ostatniej sekundzie powstrzymał patriarchę przed zabiciem ukochanego dziecka. Pośród przypowieści biblijnych jest i opowieść o synu marnotrawnym. Młodszy z synów bogatego człowieka otrzymał od ojca, na swe życzenie, przypadającą na niego część majątku. Szybko roztrwonił ją w świecie. Najął się do pasienia świń. W końcu skruszony wrócił do ojca, który przyjął go z otwartymi rękami, z radością, wydał na jego cześć przyjęcie. Zdenerwowało to starszego syna: uważał, że wiernie służąc ojcu, nigdy nie otrzymał podobnej nagrody. Ojciec wyjaśnił mu dlaczego należy cieszyć się z powrotu brata: Synu, ty zawsze yestes ze mną, a wszystko moje twoim jest. On zaś byt umarły, a znowu ożył; zaginął, a odnalazł się. Każdy człowiek - uczy przypowieść - jest synem marnotrawnym lub zazdrosnym (niczym ów dobry syn). Dom ojca to dom Boży ojciec to Bóg kochający nawet grzeszników, synowie to ludzie z trudem odnajdujący się w Bogu cieszącym się z każdego nawróconego. Syn marnotrawny z przypowieści to żałujący za winy grzesznik, którego Bóg przyjmuje do siebie.
Homer Odyseja.
Tak wyglądało spotkanie Te-lemacha z Odysem, jego ukochanym ojcem, którego syn długo bezskutecznie szukał, latami oczekiwał na powrót spod Troi: G/ośno szlochali, głośniej niż krzyczą ptaki - orty lub sępy o krzywych szponach - gdy im wieśniacy wybiorą młode przed pierwszym lotem, tak się oni żalili lejąc tzy spod powiek. Sofokles Antygona. Obciążony klątwą ród Labdakidów obfitował w tragicznych ojców. Lajosowi, synowi Labdakosa, wyrocznia delfic-ka przepowiedziała, że zabije go własny syn, który następnie poślubi swą matkę. Wobec czego, gdy Lajosowi i Jokaście urodził się syn, ojciec kazał go porzucić w górskim pustkowiu. Jednak sługa ulitował się nad chłopcem, niemowlę usynowili Polibos i Merope, nadali mu imię Edyp. Edyp, już jako dorosły człowiek, udał się do wyroczni, by rozwiała wątpliwości co do jego pochodzenia. Dowiedział się, że zabije ojca i poślubi matkę. Postanowił nie wracać do rodzinnego miasta, w górach spotkał Lajosa, pokłócił się z nim i zabił. Następnie Edyp uwolnił Teby od Sfinksa, za co otrzymał nagrodę w postaci ręki królowej Jokasty, czyli poślubił matkę. Miał czworo dzieci: Eteoklesa, Polinejkesa, Antygonę oraz Ismenę. Jednak podczas zarazy, wyrocznia powiedziała, że epidemia to kara za przebywanie w mieście zabójcy Lajosa. Edyp domyślił się, że to on jest mordercą. Gdy ujawniono prawdę, Jokasta popetnita samobójstwo, Edyp wykłuł sobie oczy. Dorastający synowie chcieli pozbyć się Edypa z miasta. Ojciec rzu-cit na nich klątwę, poszedł, prowadzony przez Antygonę, na tułaczkę. Także sam Kreon nie był szczęśliwym ojcem - wydając wyrok na Antygonę, skazał na śmierć ukochaną swego syna, przyczynił się do jego śmierci.
Honoriusz Balzac Ojciec Goriot.
Stary Goriot, paryski bogaty kupiec, nade wszystko kochał swe córki, Anastazję oraz Delfinę. Oddał cały majątek, by zapewnić im uzyskanie wyższej pozycji społecznej, sam odsunął się od życia, zamieszkał w nędznym pensjonacie. Córki jakby za nic miały jego ofiarę, wstydziły się ojca, bowiem same weszły do sfer arystokratycznych. Mimo to Goriot niezmiennie mocno je kochał, oddawał im resztki pieniędzy, nawet umierając, wzywał wyrodne dzieci.
Stefan Żeromski Przedwiośnie.
Seweryn Ba-ryka, ojciec Cezarego, to szlachcic, który dorobił się znacznego majątku, wysokiego stanowiska urzędniczego (zatrudniał go koncern naftowy) w carskiej Rosji. Baryka ożenit się w latach dziewięćdziesiątych, biorąc sobie żonę z Polski. Rodzinie zapewniał luksusowe warunki życia, byt dobrym ojcem i mężem. W 1914 roku został, jako oficer, powołany do wojska rosyjskiego. Walczył w wielu bitwach, kampaniach, został ranny. Będąc w Rosji uznanym za zaginionego, w rzeczywistości służył w legionach Pitsudskiego. Powrócił potajemnie do Baku w 1918 roku, by ratować żonę i syna. Przekonawszy odnalezionego Cezarego do idei wyjazdu do Polski, sam już nie zobaczył ojczyzny, umarł po drodze. Wcześniej przedstawił Cezaremu opowieść o szklanych domach, realnym ucieleśnieniu mitycznej wizji szczęśliwego społeczeństwa.
Sławomir Mrozek Tango.
Stomil to ojciec Artu ra, mąż Eleonory, wieczny rewolucjonista i eksperymentator. Ten bohater jest człowiekiem wewnętrznie słabym, starającym się unikać konfrontacji. Nie potrafi zapanować nawet nad własnym synem. Uważa, że wszystko pozostaje ciągle jeszcze na etapie eksperymentu, a że eksperyment zakłada powtarzalność, można sobie pozwolić na błędy. Jego postawę najlepiej charakteryzuje Artur (Stomii nigdy nie umiał przeciwstawić się synowi, zawsze był tchórzliwy) słowami: W eksperymentach ojciec jest gigant, ale w życiu - struchlały tatuś.
powrót »