lektury online

Motyw miłości

powrót »

Miłość bywa skierowana do najbliższej osoby (mitość między kobietą i mężczyzną, matką i dzieckiem, braterska -itd.), ale także Boga, ojczyzny, nawet idei, przedmiotów. Znamy pojęcie tzw. miłości własnej. Mitość, jako bezinteresowna stużba dla innych, przeciwieństwo egoizmu, jest najpiękniejszym z ludzkich uczuć (stanowi jeden z centralnych wątków nauczania Chrystusa). Zarazem mitość może być wielką, pozytywną sita oraz równie mocnym elementem zniszczenia, raz zapewnia szczęście, innym razem prowadzi do cierpienia. Może być spełniona lub nie, duchowa i fizyczna, zmysłowa, być porywem serca, rodzajem zaślepienia, gwałtowną namiętnością lub uczuciem trwalszym od pożądania. Trudno sobie wyobrazić literaturę bez nieprzeliczonych motywów miłości - ujęcia tego tematu zawsze odzwierciedlają charakterystyczne dla poszczególnych epok idee, modele uczuciowości i zachowań, mówimy np. o miłości romantycznej.
Homer Odyseja.
Żoną Odysa, króla Itaki, była Penelopa, którą uznano za wzór, ideał, odwieczny symbol (często przywoływany w sztuce różnych epok) najtrwalszej małżeńskiej miłości, bezwzględnej wierności mężowi. Przez dwadzieścia lat, pomimo natarczywości licznych zalotników okupujących królewski dwór, była niezmiennie wierna przebywającemu poza domem Odysowi - ten ostatni odrzucił względy bogini. Jedynie Odyseusz byt wymarzonym mężczyzną tej mądrej, ostrożnej kobiety, wzorowej matki.
Sofokles Antygona.
Antygona jest pięknym przykładem miłości do brata. Zdecydowała się na sprzeciw wobec rozkazu Kreona w imię przekonania o wyższości praw boskich nad ziemskimi oraz miłości do brata Polinejkesa, którego ciało wbrew zakazowi pochowała. Została skazana na śmierć, przekreśliła nadzieje na małżeńskie szczęście - kochał ją (z wzajemnością) Hajmon, syn Kreona, następca tronu Teb.
Biblia.
W Starym Testamencie mówi się o miłości między ludźmi, ale również o miłości do Boga (w przypadku Abrahama poddanej straszliwej próbie: Bóg polecił mu złożyć w ofierze syna i dopiero w ostatniej chwili powstrzymał patriarchę przed zabiciem chłopca) i miłości Boga do Jego ludu, którą ludzie niejednokrotnie wystawiali na ciężkie próby. Miłość między kobietą i mężczyzną ma aspekt seksualny (jak między innymi w P/eśn/ nad Pieśniami, między Oblubienicą i Oblubieńcom), bywa również mocną, trwałą więzią duchową. Stary Testament nakazuje miłować własną rodzinę, przyjaciół, również obcych, przybyszów: Będziesz go milowa) jak siebie samego, bo i wy byliście przybyszami w ziemi egipskiej. W Nowym Testamencie Jezus podkreśla, że miłość jest zasadniczo istotnym, pierwszym, największym z przykazań: Będziesz mi łował Pana, Boga swego, całym swoim sercem, cafą swoją duszą, całym swoim umysłem i cafą swoją mocą. Tuż za tym następuje drugie przykazanie: Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego (także nieprzyjaciół). Miłość bywa w Nowym Testamencie często związana z wiarą i nadzieją: Tak więc trwają wiara, nadzieja, miłość - te trzy: z nich zaś największa jest miłość, jak nauczał św. Paweł. Miłość jest dla wierzących darem Ducha Świętego, darem Boga, jest Chrystusem, który żyje w sercach wierzących. W Ewangelii Jana Jezus naucza: Przykazanie nowe daję wam, abyście się wzajemnie miłowali, tak jak Ja was umiłowałem: żebyście i wy tak się miłowali wzajemnie. Po tym wszyscy poznają, żeście uczniami moimi, jeśli będziecie się wzajemnie miłowali. Bez zrozumienia istoty miłości nie można pojąć celu, sensu samej ofiary Chrystusa.
Kwiatki świętego Franciszka.
Najważniejsze elementy myśli świętego Franciszka zostały wywiedzione z Ewangelii, wpisanych w naukę Chrystusa nakazów miłości Boga, człowieka, świata oraz wszelkich stworzeń. Praktykowane przez Franciszka z Asyżu naśladowanie Chrystusa, dobrowolne ubóstwo uczyło pokory, współczucia, stawało się wyrazem miłości do bliźnich, prowadziło do wewnętrznej doskonałości. Franciszkańska religijność, odmienna od średniowiecznej, na plan pierwszy wysuwa wszechogarniającą miłość, wewnętrzne przeżycia, wrażliwość, poetycką wyobraźnię, dobroć, pogodę ducha. Na rok przed śmiercią, niemal całkowicie niewidomy i cierpiący, święty Franciszek podyktował przepełnioną miłością do świata i jego Stwórcy P/eśri słoneczną, albo pochwałę stworzeń, w której czytamy: Pochwalony bądź, Panie, przez brata naszego, wiatr, l l przez powietrze, i czas pochmurny i pogodny, i wszelki, / Przez które dajesz tworom swoim utrzymanie. Całe późniejsze życie "biedaczyny z Asyżu" ogniskowało się właśnie wokół uczucia miłości, czego rozliczne przykłady przynoszą między innymi Kwiatki świętego Franciszka.
Dzieje Tristana i Izoldy.
Zasadniczym tematem Dziejów Tristana i Izoldy jest niezwykle silna, wieczna miłość, miłość pełna: zarówno w wymiarze duchowym, jak i cielesnym, fizycznym. Chociaż jej źródła tkwią w świecie nadprzyrodzonym, nawet w drobnych szczegółach określa ona realne życie bohaterów -najbardziej znanej, oprócz Romea i Julii, pary literackich kochanków. Miłość Tristana (bliskiego ideału średniowiecznego rycerza) i Izoldy (królowej Kornwalii, żony króla Marka) tamie wszystkie bariery. Nie może jej przeszkodzić różna pozycja społeczna kochanków, zasady moralne, obyczajowe, nakazy religijne, nawet rozłączenie, oddalenie kobiety od mężczyzny. Ta miłość jest równie nieunikniona, co gwałtowna, okazuje się najpotężniejszą ludzką namiętnością, której Tristan i Izolda doświadczają początkowo poniekąd wbrew swej woli. Nie może się nigdy wypalić, ostatecznie spełnić, trwa wiecznie - nawet po śmierci. Jest mocniejsza od tej ostatniej. Miłości towarzyszy w opowieści wiele zła, niegodziwości, grzechów. Jednak uczucie kochanków nie zostaje potępione, surowo ocenione. W utworze przeważają pierwiastki pogańskie: bohaterom sprzyja nawet przyroda, morze. Sam Bóg rozumie i nie osądza kochanków, akceptując ich oszustwo, jakby przyznaje, że to nie oni są winni namiętności, że o własnych sitach nie mogą wyzwolić się z niej. Miłość zesłana przez wszechpotężne siły (czarodziejskie wino to tylko ich symbol) bywa słodka i gorzka, niesie rozkosz i cierpienie, ale nieuchronnie prowadzi do tragicznego końca, do śmierci. Takie jest przeznaczenie, od którego nie ma ucieczki, uczucie pokonuje wolę, uszlachetnia i zarazem wiedzie ku upadkowi, z pewnością nie poddaje się racjonalnej, rozumowej analizie, uproszczonym próbom wytłumaczenia jego niszczących mechanizmów. Przynosi śmierć i równocześnie jest od niej trwalsza. Zarazem kochankowie mają nadzieję, że śmierć w końcu zapewni im wspólne, wieczne szczęście, miłość odniesie zwycięstwo w świecie pozaziemskim. Dzieje Tristana i Izoldy to utwór o wielu aspektach miłości i śmierci, namiętnościach, przeznaczeniu i wolności, zdradzie i przebaczeniu, konieczności dokonywania wyboru pomiędzy honorem i uczuciem, duchowych rozterkach, które mogą stać się udziałem ludzi żyjących w każdym czasie oraz miejscu.
Francesco Petrarka Sonety do Laury.
Poeta poświęcił Laurze ponad trzysta wierszy, które układają się w poetycki zapis dziejów, przemian wielkiej miłości poety, jego emocji: Me w/em, czego chcę, co się ze mną dzieje, l Drżę pośród lata, a w zimie goreję. Laura to zarazem kobieta i symbol poetyckiego natchnienia, Petrarca zobaczył ją w kościele w Awinionie (była wtedy dziewiętnastoletnią kobietą, mężatką) i przez wiele lat poświęcał jej pełne miłości sonety, idealizował postać wybranki, drobiazgowo analizował przeżycia zakochanego mężczyzny oraz rozważał samą istotę miłości. Pisał o rozdarciu, miotaniu przez sprzeczne uczucia, bólu i radości, cierpieniu i szczęściu przynoszonym przez miłość. Owego uczucia (nie jest ważne, czy autentycznego) nie przerwała nawet śmierć ukochanej, nawet je wzmocniła - jak w Sonetach do madonny Laury umarłej (zakochany pragnie dalej żyć i cierpieć, mieszać plącz ze śmiechem). Ta starannie wystylizowana miłość inspirowała wielu artystów, pisarzy (np. Karpińskiego, Mickiewicza, Słowackiego).
Jan Kochanowski Treny.
Treny, zrodzone z autentycznego, głębokiego uczucia, są wyrazem nie tylko bólu ojca po śmierci córki, ale także lirycznym zapisem wielkiej miłości ojcowskiej. O Urszulce w Trenach mówi się z bezgraniczną czułością, pieszczotliwie, kochający ojciec przypisuje zmarłemu dziecku rozliczne zdolności. Odejście ze świata córki przekreśliło wiązane z nią nadzieje, ale miłość pozostanie za zawsze, przechowana w pamięci rodziców
Jan Kochanowski Czego chcesz od nas, Panie...
Cały wiersz stanowi wyraz miłości człowieka do Boga, który obdarował ludzi tak pięknym światem, jest doskonałym architektem, Stwórcą, Panem świata, którego władza zawsze pozostaje trwała, niezmienna, mądra i sprawiedliwa. Za to wszystko każdy winien być zawsze wdzięczny Bogu, otaczać go najwyższą miłością. Nie zawsze Najwyższego udaje się człowiekowi zrozumieć, zatem tym bardziej należy Go kochać, bowiem i On kocha ludzi - w innym przypadku nie ofiarowałby im natury tak doskonałej, świata równie harmonijnego, zachwycającego.
Daniel Naborowski Do Anny.
Miłość z tego liryku jest rozpatrywana w typowym dla Nabo-rowskiego kontekście refleksji nad elementami w świecie niezmiennymi, trwałymi, które są autentycznymi wartościami, a nie tylko kolejnym dowodem marności ludzkiej egzystencji. Sam wiersz to pozornie rodzaj miłosnego wyznania, zapewnienia o miłości niemal dosko natej. Natomiast w gruncie rzeczy jest on kunsztownym, dworskim komplementem, pełnym przesady (zapewne niezbyt szczerym) i zarazem doskonale odpowiadającym stylowi epoki, ówczesnej konwencji wyrażania w poezji uwielbienia wobec dam, stylizacji eroty-ków. Wiersz wyrasta właśnie z literackiej konwencji przeżywania, nie ma wiele wspólnego z autentyzmem uczuć podmiotu lirycznego. Wspomniane wyznanie zostało osadzone w kontekście rozbudowanego wyliczenia tego, co w życiu nietrwałe, ulotne: zmieni się świat, przeminą państwa, uroda, rośliny, krajobrazy i wszystko inne, co decyduje o kształcie dzisiejszego życia. Przed upływem czasu obroni się tylko miłość, chociaż czasowi zgolą wszystko na świecie hołduje.
Molier Skąpiec.
Tytułowemu bohaterowi cały świat przesłaniała chorobliwa, niemożliwa do zaspokojenia miłość do pieniędzy To właśnie ta obsesja stanęła na drodze miłości Kleanta (syna Harpagona) i szczerze przez niego kochanej Marianny. Podobnie było w przypadku Elizy (córki Harpagona) oraz Walerego, czło wieka o początkowo nieco podejrzanych intencjach. Nagła zmiana sytuacji (Walery i Marianna okazują się dziećmi bogatego człowieka) umożliwia w komedii spełnienie miłości obu par.
Adam Mickiewicz Pan Tadeusz.
Powodem życiowej tragedii Jacka Soplicy stała się miłość do córki Stolnika Horeszki, Ewy, której ręki oj-ciec-magnat odmówił pewnemu siebie szlachcicowi. Jacek zabił Stolnika, opuścił kraj, nigdy nie pokochał innej kobiety, został zakonnikiem oddanym sprawie narodowej. Gdy wracający do domu rodzinnego Tadeusz po raz pierwszy zobaczył czternastoletnią Zosię, była ona piękną, wręcz zwiewną dziewczyną. Szybko pokochała Tadeusza - ten ostatni odrzucił zaloty Telimeny: kobiety dojrzałej, wciąż ładnej. Mimo to, poszukiwania przez Telimenę męża latami kończyły się niepowodzeniem. Ostatecznie, pod nieobecność Hrabiego, obiecała rękę Rejentowi. Małżeństwo Zosi i Tadeusza definitywnie zakończyło waśnie pomiędzy Soplicami i Horeszkami. Prawie wszystkich bohaterów Pana Tadeusza (od Zosi do Jankiela) łączy wielka miłość do ojczyzny - zarówno tej malej (dzieło tworzy mit kraju dzieciństwa, jak pisat sam Mickiewicz, kraju świętego i czystego niczym pierwsza miłość), miejsca urodzenia oraz całego ojczystego kraju, którego wolności z utęsknieniem oczekują.
Eliza Orzeszkowa Nad Niemnem,
idealną miłością w powieści jest uczucie łączące Jana i Cecylię. Ten wzór w znacznej mierze powielą, odtworzą po stuleciach Jan i Justyna. Bohaterów połączy wspólnota ideałów (szacunek do pracy, patriotyzm, zachowanie tradycji, idea poświęcenia dla ojczyzny, odnalezienie sensu życia w codziennym trudzie), wzajemny szacunek, poczucie odpowiedzialności za partnera, zaufanie. Różnice stanowe nie będą wystarczającą przeszkodą w zawarciu małżeństwa (jak w przypadku Marty i Anzelma -Orzeszkowa trzy razy powtórzyła schemat miłości chłopa i panny z szlachetnego rodu). Justyna Orzelska, dumna rezydentka, panna z dworu, odrzuca starania arystokratycznych wielbicieli, wybiera zagrodowego szlachcica: biednego, ale posiadającego wielkie przymioty moralne, których tak brakuje pasożytniczej, zdegenerowanej arystokracji. Ten "mezalians" to kolejny symbol zbratania się ziemiaństwa z ludem.
Bolesław Prus Lalka.
Miłość do Izabeli Łęckiej zakłóciła kupiecką karierę Wokulskiego, stała się zasadniczym czynnikiem określającym jego życie, decyzje (także w interesach), zachowania, życiowe plany i aspiracje. Była to wielka romantyczna miłość o ogromnej sile destrukcyjnej. Wokulski, trzeźwy racjonalista w interesach, prezentuje romantyczną uczuciowość, stałą zmienność nastrojów, idealizuje zarówno uczucie, jak i obdarzaną nim kobietę. Gdy podsłucha rozmowę prowadzoną przez Izabelę i Starskiego przeżyje wstrząs, w końcu uświadomi sobie prawdziwą naturę uwielbianej kobiety, spojrzy na nią bardziej trzeźwo. Niestety, ten wstrząs nie wyzwoli go z tragicznego w skutkach uczucia, nie przywróci normalnemu życiu.
powrót »